Nepal Elephant Walk Sanctuary – नेपाल एलिफन्ट वाक अभयारण्य

Early December 2019 while in Sauraha Nepal I reached out to Sudha Dhakal by email. Sudha was listed as the contact person for a new elephant sanctuary I wished to visit – I read this sanctuary was to be created in Sauraha. Sudha replied to my inquiry the same day I sent it, inviting me to get together with her the next day. Sudha requested my professional advice explaining she was working on registering the sanctuary.

9:00 am December 8th, 2019 Sudha picked me up at my hotel on her motorbike which is called a scootie. She asked me if I had any commitments to attend to later in the day while explaining the sanctuary board decided Sauraha was not the right location for their sanctuary. I shared my day was free. Sudha handed me a helmet. We were off to Golaghat.

Leaving Sauraha, then leaving Tandi Bazaar now traveling on the main highway I realized I didn’t exactly know where Golaghat was located. Before leaving my hotel I sent a message to a friend sharing that I would be spending time with a person I didn’t know, her name and what we were doing. As an avid hiker this safety protocol is common, we often carpool with people we don’t know. Excited to be traveling on a scootie to a new place I settled my mind, looking forward to this adventure.

Between Tandi Bazaar and Bharatpur the highway travels through jungle. This route had been taken by me many times in a taxi traveling to and from the Bharatpur airport. We often see monkeys eating trash on the side of the highway humans throw out of their car windows, we also see other forms of wildlife in the jungle along this route.

Sudha and I tried to get to know one another by talking through our helmets and road noise. I shared about a common Facebook friend whom I hadn’t physically met associated with NEWS, this friend and I shared the same birthday – Sudha shared that my Facebook friend was the group’s inspiration for the elephant sanctuary. We were in the middle of the jungle section of the highway when the scootie slowed to a stop. Sudha tried starting the scootie several times as cars and trucks sped by us. The scootie refused to start. We pushed the scootie to the far shoulder of the highway while Sudha made a call to her husband for help. While waiting for help we kept moving forward pushing the scootie as we talked and I looked for monkeys. When Sudha’s husband and a friend of his arrived, we put Sudha and her scootie in the friend’s truck. I hopped on the back of Sudha’s husband, Salim’s motorcycle.

Arriving in Bharatpur we stopped at a cousin’s restaurant to meet up with another member of the sanctuary board, their vice president who would give Sudha a ride to Golaghat. It was decided we would have lunch while waiting for this person to arrive, the group would sign documents while checking their sanctuary paperwork before taking the documents to the public office in Golaghat.

Over a Dal bhat lunch we learned more about one another while waiting for Biggyan, the third board member I was to meet that day. When Biggyan arrived I shared with the group about attending school transitioning out of real estate, into elephant foot care and animal communication work. Sudha looked at me with a smile, sharing that in Nepal attorneys are also referred to as principals. When Sudha read my Facebook profile stating I was a principal broker she assumed I was an attorney. Now I understood what Sudha meant by wanting my professional advice while the group signed their sanctuary documents. These documents were drawn up to get approval by the community for the sanctuary. Although I couldn’t advise them on the documents I offered to photograph the group signing documents. We all had a good laugh.

The public office in Golaghat is located in a rural grassy area surrounded by dirt roads, fields and homes. The group asked me to wait outside, a foreigner accompanying them would cause confusion. Sitting on a bench outside the public office with the sun shining on my face surrounded by community members I tried to understand the Nepali spoken around me when I looked up to see my group. Biggyan, Sudha, and Salim shared their request was immediately approved. They imagined we would be there for quite some time as the office went through all of the documents. We were at the public office for less than thirty minutes. Everyone was so happy. The group asked me if I wanted to see the sanctuary land. Before I knew it we were on our motorcycles headed to Biggyans land. With the documents approved Biggyan was donating this land to the sanctuary.

Pulling up to Biggyans land I saw an old house surrounded by mustard and banana fields, in the distance was a long grove of trees. To the left of Biggyans land there is a large warehouse space, a factory that makes wool dryer balls – This made me laugh. I’ve yet to meet a Nepali with a clothes dryer. Everyone I know hangs their laundry outside to dry. As we climbed the old stairs for a better view to a second story which had no walls or roof, Biggyan told me the planting of the trees I saw in the distance was a planting project completed almost thirty years ago. These trees created a buffer zone between the township and Chitwan National Park. This project was inspired by Biggyans father. As I write this blog post I’m imagining all of the animals, insects, and plant species Biggyans fathers tree project helped to home, along with much needed carbon sequestration.

The group offered to take me to visit the buffer zone, see the trees close up and have some food at Biggyans cousins who ran a restaurant bordering the buffer zone. Riding on the back of a motorcycle on unimproved dirt roads through banana fields to the cousins house was so much fun. At the first restaurant I had shared communication with a sick elephant at the breeding center near Sauraha who asked us to bring her turmeric leaves so the mahouts could feed the juice of the turmeric leaves to her. After arriving at his cousin’s place, Biggyan shared this elephant’s request with his cousin who immediately dug up fresh turmeric from his land with leaves intact – His cousin gifted me the turmeric bundled in an old rice bag to take back with me. 

We sat talking, laughing, sharing stories and food in a secluded restaurant in eyesight of the buffer zone of trees Biggyans father had planted with the community. I shared with the group an area of community forest near Biggyans land where I had trimmed elephant feet just a few weeks before. The story was this community forest area had been built in the 1950’s with metal cage like fencing as a place to keep tigers. No one in the group knew of this place – I explained how to get there the best way I could, sharing the community forest is by an old airport. Biggyan shared with the group there was a rhino in the area around his cousins restaurant who had recently lost her baby from a tiger attack, she was mourning her loss. It would not be safe to explore the buffer zone that day.

While eating I noticed the time was 4:00 pm. I communicated to the group that I should contact my friend in Sauraha so she wouldn’t worry, my mobile didn’t have reception. We would stop at the first restaurant spot on the way back to Sauraha so I could contact my friend but first Biggyan wanted to show me where the Rapti and Narayani rivers meet, known to be the best sunset viewing spot in the region. The sunset was sublime. I arrived back to my hotel at 9:00 pm after an extraordinary day.

Some months after returning to the United States Sudha contacted me to give thanks. The community forest with the old tiger fencing near the airport had been approved to be NEWS sanctuary land – This land is much larger for the elephants. Nepal Elephant Walk Sanctuary has non profit status and is accepting donations.

This blog post and an upcoming project of Animal and Nature Connect is in honor of Biggyan Budhathoki who was killed in a road accident on February 3rd, 2021 at 26 years old. You were wise beyond your years beautiful friend.

Biggyan Budhathoki
Broken down scootie.
Biggyans land with the buffer zone trees.
Signing documents.
Biggyans cousin, his wife and the turmeric.
Sunset where the Rapti and Narayani rivers meet.

डिसेम्बर २०१९ को सुरुतिर सौराहा नेपालमा छँदा, ईमेल मार्फत मैले सुधा ढकाललाई सम्पर्क गरें। सुधा नयाँ हात्ती अभयारण्यको सम्पर्क व्यक्तिको रूपमा सूचीबद्ध थिए जुन म भ्रमण गर्न चाहन्थें – मैले पढेको थिए कि यो अभयारण्य सौराहामा निर्मित हुन लागेको थियो। सम्पर्क गरेकै दिन सुधाले मेरो सोधपुछको जवाफ दिएर अर्को दिन उनीसँग भेट्न आमन्त्रित गरें। सुधाले आफ्नो अभयारण्य दर्ता गर्ने काममा उनले मलाई मेरा मेरो पेशागत सुझावहरू दिन अनुरोध  गरिरहेकी थिईन।

९ बजे बिहान डिसेम्बर २०१९ को दिन, सुधाले उनको मोटरबाइकमा (जसलाई स्कूटी भनिन्छ) मलाई मेरो होटेलमा लिन आइन। उनले मलाई सोधिन् कि यदि मलाई पछि आउने कुनै प्रतिबद्धता छ कि छैन भनेर, साथै यो व्याख्या गरिन कि अभयारण्यको कार्यसमिति सदस्यहरुले  सौराहा अभयारण्यको लागि उपयुक्त स्थान थिएन। मैले मेरो दिन खाली छ भनेर उनलाई भने। सुधाले मलाई हेलमेट दिइन् र हामी गोलाघाट तिर गयौ।

सौराहाबाट तन्डी बजार छोड्दै जब मुख्य राजमार्गमा यात्रा गरिरहेको बेला मैले महसुस गरें कि मलाई गोलाघाट कहाँ छ भनेर थाहा थिएन। मेरो होटेल छोड्नु अघि मैले एक साथीलाई साझेदारीमा सन्देश पठाएको थिएँ कि म एक व्यक्तिसँग समय बिताउँदैछु जोसलाई कसलाई चिन्दिन थिए, थाहा थियो त केवल उनको नाम र हामी के गर्ने छौं भनेर। एक उत्सुक पैदल यात्रीको रूपमा यो सुरक्षा प्रोटोकल सामान्य छ, हामी प्राय जसो हामीले नचिनेका मानिसहरूसँग कारपुल गर्दछौं। स्कूटीमा नयाँ स्थानमा यात्रा गर्न पाउँदा उत्साहित, मैले मनलाई शान्त गरेँ र यस रोमान्चकलाई अगाडि बढाए।

तन्डी बजार र भरतपुर बीचको राजमार्ग जंगल हुँदै निस्किन पर्छ। भरतपुरमा अवस्थित एयरपोर्टबाट यो मार्ग मैले धेरै चोटि ट्याक्सीमा यात्रा गरेको थिएँ। अक्सर बाँदरहरूले राजमार्गको छेउमा रद्दीको टोकरी खाइरहेका देख्थे जुन मानिसहरुले आफ्नो गाडीको झ्यालबाट बाहिर फ्याँकन्छन्, हामी त्यो राजमार्गको जंगलमा अन्य वन्यजन्तुहरू पनि देखिन्छ।

सुधा र मैले हाम्रो हेलमेट र सडकको हल्लाबाट सचेत भएर एक अर्कालाई चिन्ने कोसिस गर्यौं। मैले एउटा साझा फेसबुक साथीको बारेमा साझा गरें जसलाई मैले आमने सामने रूपमा त भेटेको थिइनँ, उनि एन.इ.डब्लु.अस संग सम्बन्धित थिए, त्यो साथी र मेरो जन्मदिन एकै दिन मा पर्ने रहेछ – सुधाले साझा गरिन कि मेरो फेसबुको साथीहरु उनको हात्ती अभयारण्यको समूहको प्रेरणाको श्रोत रहेछन। हामी राजमार्गको जंगलको बीचमा पुग्दा स्कूटी सुस्ताउदै बन्द हुन पुग्यो। सुधाले स्कूटी धेरै पटक सुरू गर्न खोज्यो, हाम्रो अघाडी धेरै कार र ट्रकहरू स्पिडमा कुदी रहेको थियो तर स्कूटी सुरु हुन मानेन। हामीले स्कूटीलाई राजमार्गको माथ्लो भाग सम्म धकेलेर पुराउन प्रयास गरिरहदा सुधाले उनको श्रीमानलाई मद्दतको लागि कल गरे। मद्दतको लागि पर्खँदै गर्दा हामी कुरा गर्दै स्कूटीलाई अगाडि बढाउँदै मैले बाँदरहरू खोजिरहेको थिएँ। जब सुधाको श्रीमान् र उसको एक साथी आइपुगे, हामीले सुधा र उसको स्कूटीलाई उनको साथीको ट्रकमा राख्यौं। म सुधाको श्रीमान् सलीमको मोटरसाइकलको पछाडि बसे।

भरतपुर आइपुगेपछि हामी उनको भाईको रेष्टुरेन्टमा अभयारण्यको अर्को सदस्य भेट्न रोक्यौं, उनीहरूका उपादक्ष्य जसको मोटरसाइकलमा  सुधा गोलाघाट सम्म बसिन्। सो व्यक्तिको प्रतिक्षा गर्ने समय सम्म हामीले खाना खाने निर्णय लियुम र उक्त समूहले उनीहरूको अभयारण्यको कागजातहरू गोलाघाटमा सार्वजनिक कार्यालयमा लैजानु अघि जाँच गरेर सो कागजातमा हस्ताक्षर गर्नु पर्ने थियो।

खानामा दाल भात संग हामीले बिग्यानलाई (तेस्रो बोर्ड सदस्य) पर्खदै गर्दा एक अर्काको बारेमा बढि जान्दै गयौ।  बिग्यान आइपुगेपछि म रियल ईस्टेटबाट बाहिर निस्केर हात्तीको खुट्टाको हेरचाह र पशु सञ्चारको शिक्षा लि रहेको मैले समूहसँग साझा गरें। सुधाले मुस्कुराएर हेर्दै भनिन् कि नेपालका वकिलहरूलाई पनि प्रिन्सिपल भनेर चिनिन्छन्। जब सुधाले  मेरो फेसबुक प्रोफाइल म एक प्रिंसिपल ब्रोकर हुँ भनेर पढिन उनले  सोचे कि म एक वकील हुँ। जब मैले बुझें कि सुधाले मेरो पेशागत सल्लाह खोज्नु भनेको के हो तब त्यो समूहले उनीहरुको अभयारण्यको कागजातमा हस्ताक्षर गरे। सो कागजातहरू अभयारण्यका लागि समुदाय द्वारा अनुमोदन प्राप्त गर्नका लागि बनाइएको थियो। यद्यपि म उनीहरूलाई कागजातमा सल्लाह दिन नसके ता पनि उनीहरुको समूहको फोटो खिच्न प्रस्ताव गरे। त्यसपछि हामी सबै मज्जाले हासयूम।

गोलाघाटको सार्वजनिक कार्यालय घाँसे क्षेत्रमा अवस्थित फोहोर सडकहरू, खेतहरू र घरहरूद्वारा घेरेको ग्रामीण क्षेत्रमा रहेछ। कुनै विदेशी भएको नेपाली समूह सार्वजनिक कार्यालय भित्र जादा अधिकारीहरु अलमल नपरुन भनेर समूहले मलाई बाहिर पर्खिन अनुरोध गरे।  कार्यालयको बाहिर कुर्सिमा बसिरहदा घामको किरण मेरो अनुवारमा परिरहेको थियो र म भने चै ओरिपरिका मान्छेहरुले नेपाली बोलेको बुझ्न खोजिरहेको थिए र मेरो साथीहरु काम सक्काएर बाहिर अको देखे। बिग्यान, सुधा, र सलीमले उनीहरूको अनुरोध तुरुन्त स्वीकृत भयो भनेर साझा गरे। उनीहरूले सोचेको समय भन्दा कम समयमा काम सकेको देखेर सबै धेरै खुसी थिए। के म अभयारण्य क्षेत्र हेर्न चाहान्छु कि भनेर उनीहरुले मलाई सोध्यो। मलाई यो थाहा हुनुभन्दा अघि हामी मोटरसाइकलमा बिग्यानको जग्गा हेर्न तिर लाग्यौं। कागजातहरू स्वीकृत हुनासाथ बिग्यानले त्यो जग्गा अभयारण्यलाई दान गर्दै थियो।

बिग्यानको जग्गा पुगेर मैले देखें कि एकदमै पुरानो घर रायोको र केराको खेतले घेरिएको थियो, दूरीमा रूखहरूको लामो बृक्ष थियो। बिग्यानको जग्गाको बाँया पट्टि ऊनीको एउटा पुरानो कारखाना देखे – त्यो देखेर हास्ने बनायो। मैले आज सम्म पनि नेपालीसंग कपडा सुकाउने यन्त्र  देखेको थिएन। मैले चिनेका सबैले लुगा सुकाउनको लागि बाहिर झुण्ड्याउँछन्। जग्गाको अझै राम्रो दृश्य हेर्न हामी पुरानो सीढी चढेर दोस्रो तल्ला चढ्यौं जसमा कुनै पर्खाल वा छाना थिएन। बिग्यानले मलाई भन्यो कि पर देखिरहेको रूखहरूको रोपण लगभग तीस वर्ष पहिले सम्पन्न भएको ब्रिक्ष्यरोपण परियोजना थियो। यी रूखहरूले बस्ती र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको बीचमा मध्यवर्ती क्षेत्र सिर्जना गरे। यो परियोजना बिग्यानको बुबा द्वारा प्रेरित गरिएको थियो रे। म यो ब्लग पोस्ट लेखिरहेको बेला  म सबै जनावरहरू, कीटनाशकहरू, र वनस्पति प्रजातिहरूको कल्पना गर्दै छु जुन  बिग्यानको बुबाको रूख परियोजनाले फैलाउनको साथै साथै आवश्यक कार्बन सीक्वेस्ट्रेसनको लागि पनि मद्दत पुरैरहेको छ।

साथीहरुले मलाई मध्यवर्ती क्षेत्र भ्रमण गर्न प्रस्ताव राखे ता कि म रूखहरू नजिकै बाट देखुम अनि र बिग्यानको चचेरा भाईको रेष्टुरेन्टमा  खाना खाने प्रस्ताव राखे। धुलो र फोहोर केरा मैदानको सडकमा मोटरसाइकलको पछाडि सवारी गरेर उसको भाईको रेष्टुरेन्टसम्म पुग्न धेरै रमाइलो भएको थियो। पहिलो रेस्टुरेन्टमा मैले सौराहा नजिकैको प्रजनन केन्द्रमा बिरामी हात्तीसँग कुराकानी गरेको थिएँ जसले हामीलाई बेसारको पातहरू ल्याउन भनेका थिए ताकि माहुतेले उनलाई बेसारको पातको रस खुवाउन सकोस। आफ्नो चचेरो भाईको ठाउँमा आइपुगेपछि बिग्यानले यस हात्तीको अनुरोधलाई उसको भाईसँग साझा गर्न साथ तुरुन्तै आफ्नो जग्गाबाट ताजा पातहरू जम्मा गरे। उसको भाईले बेसारको पत्ताको झुप्पै जुट को बोरामा हालेर उपहार दिए। 

हामी कुरा गर्दै, हाँस्दै, कथा र खाना बाँड्दै एकान्त रेष्टुरेन्टमा बिग्यानको बुबाले समुदायसंग मिलेर रोपेको रूखहरूको हेर्दै बसिरहेका थियौ। मैले केहि हप्ता अघि बिग्यानको जग्गा नजिकैको सामुदायिक वनको क्षेत्रमा हात्ती खुट्टाको नंग काटेको कुरा समूहसँग साझेदारी गरें। कथा यो थियो कि त्यो सामुदायिक वन क्षेत्र १९५० मा धातुको पिंजरामा बाघहरू राख्न बनाइएको थियो। समूहमा कसैलाई पनि यो ठाउँको बारेमा थाहा थिएन – त्यो ठाउँ सामुदायिक वन बाट पुरानो एयरपोर्टको बाटो कसरी सुरक्षित साथ पुग्ने भनेर मैले बताए। त्यहाँ उनको चचेरा भाईको रेष्टुरेन्टहरूको वरिपरि इलाकामा भर्खरै आफ्नो बच्चालाई बाघको आक्रमणबाट गुमाएको एउटा गैंडा सोक मनाइरहेको हुदा त्यो दिन जंगल क्षेत्र अन्वेषण गर्न सुरक्षित नहुने बिग्यानले समूहसँग साझा गरे।

खाना खाएको बेलाबेलुका को ४ बजिसकेको थियो।  सौराहामा मेरो साथीलाई मेरो चिन्ता नलेउ भन्न सम्पर्क गर्नुपर्ने मैले समुहलाई बताए , तर  मेरो मोबाइलमा रिसेप्शन नै थिएन। हामी सौराहा फर्कने क्रममा पहिलो रेस्टुरेन्टमा रोकेर मेरो साथीलाई सम्पर्क गर्न सोचेको मात्र थिए तर पहिलो बिज्ञानले मलाई राप्ती र नारायणी नदीहरू कहाँ भेला हुन्छन् भनेर देखाउन चाहे, जुन क्षेत्रको सबैभन्दा उत्तम सूर्यास्त अवलोकन स्थल हो। सूर्यास्त उदात्त थियो – म एक अविस्मरणीय दिन पछि रातिको ९ बजे मेरो होटेलमा फर्कें।

संयुक्त राज्य अमेरिका फर्किएको केही महिना पछि सुधाले धन्यवाद दिन मलाई सम्पर्क गरे। एयरपोर्टको नजिक पुरानो बाघको घेरासहितको सामुदायिक जंगललाई एन.इ.डब्लु.अस अभयारण्य भूमि हुनका लागि अनुमोदन गरिएको थियो – यो भूमि हात्तीहरूका लागि धेरै ठूलो छ। नेपाल एलिफान्ट व्याक अभयारण्यको नाफा नकमाउने स्थिति छ र चन्दा स्वीकारिरहेको छ।

यो ब्लग पोष्ट र एनिमल एण्ड नेचर जडानको आउँदो प्रोजेक्ट बिग्गन बुढाथोकीको सम्मानमा हो जुन फरवरी, २०२१ मा २६ बर्षको उमेरमा सडक दुर्घटनामा मारिए। तपाईं आफ्नो वर्षको सुन्दर साथी भन्दा परको हुनुहुन्थ्यो।